२०८१, ३२ असार सोमबार

वौद्धिकताको खानी रामप्रसाद सरको २७ वर्ष

वौद्धिकताको खानी रामप्रसाद सरको २७ वर्ष


शिक्षण पेशा पेशाहरुमध्येकै अब्बल पेशा हो । त्यही अब्बल पेशामै तेमाल सस्र्युखर्कका रामप्रसाद पाण्डेले २७ वर्ष बिताइसकेका छन् । उनी धुलो र कालो पाटीमा अक्षराम्भ गर्ने पालका विद्यार्थी । उनी विद्यार्थीबाट शिक्षक भएर शिक्षण थाल्दाको समय र अहिलेको समयको पठनपाठनमा निकै अन्तर आएको अनुभव छ उनीसँग । पहिलेका शिक्षक÷शिक्षिक हातमा लठ्ठी लिएर कक्षामा कोठामा प्रवेश गरेको झल्को अहिले पनि आउँछ पाण्डेलाई ।

तर त्यस्तो अवस्था अहिले छैन । कडा अनुशासनमा राखेर अध्यापन गराउनेदेखि धमाधम कक्षा चढाउने दुबै समयलाई व्यहोरेका छन्–उनले ।  तेमाल गाउँपालिका वडा नम्बर १ पोखरी पानीमा २०२१ साल फागुन २१ गते जन्मिएका पाण्डेलाई बुबा धर्मप्रसाद पाण्डे र आमा धनलक्ष्मी पाण्डेले जन्म दिएकी थिइन् । उनी परिवारको एक्लो छोरा ।

एस.एलसीसम्मको अध्ययन पूरा गरेपछि पाण्डेले २०३९ सालबाट पठनपाठन सुरु गरेका थिए । अध्यापनमा प्रवेश गरेको नारायणस्थान प्राविमा तीन वर्ष विताएपछि सस्यूर्खक गाविसको पञ्चकन्या प्रावि हाल आधारभूत विद्यालयमा २०४२ सालदेखि उनी निरन्तर कार्यरत छन् ।  वौद्धिकताको विकासका लागि शिक्षा अपरिहार्य भएकाले त्यसका लागि विद्यार्थीहरु लगनशील हुनु भएर अध्ययनमा लाग्नुपर्ने उनको बुझाई छ ।

सस्र्यूखर्कमा रहेको जनचेतना निमाविबाट अध्ययन शुरु गरेका उनले त्यहाँ कक्षा ७ सम्मको अध्ययन पूरा गरेपछि पाँचखालमा रहेको सर्वमंगला माविबाट एस.एलसी उत्तीर्ण गरेका थिए ।  पहिलेका बालबालिका शिक्षकसँग बोल्न नै असहज मान्थे । अध्यापनमा पनि भाषिक समस्या धेरै हुन्थ्यो । बुझाउन निकै कठिन पथ्र्यो । तर अहिले त्यस्तो असहज छैन । बालबालिकाहरु आपूmलाई भएको समस्या शिक्षक÷शिक्षिकासँग आफ्नै अभिभावकसँग जसरी राख्छन् । बालबालिकाहरुले टेलिभिजन हेर्छन् र पत्रपत्रिका पढ्छन् । यसबाट पनि धेरै कुरा पहिले नै उनीहरुले सिकिसकेका हुन्छन् जसले पर्दा कक्षा कोठामा पठनपाठन गर्न सजिलो भएको अनुभव उनले गरेका छन् ।  उनले शिक्षक र विद्यालय प्रशासक दुबैको जिम्मेवारी वहन गर्ने अवसर पाए ।

२०६३ सालदेखि पञ्चकन्या आधारभूत विद्यालयको प्रधानाध्यापकका रुपमा उनले काम गरिरहेका छन् । प्रधानाध्यापक हुँदा शिक्षकभन्दा अझ बढी जिम्मेवारी हुन्छ । विद्यालयको शैक्षिक गुणस्तरदेखि शिक्षक÷शिक्षिका, अभिभावकसम्म र आसपासका विद्यालयसँगको प्रतिस्पर्धालाई समेत ध्यानदिएर काम गर्नुपर्ने हुन्छ । शिक्षकलाई आफ्नो दैनिक क्रियाकलाप गर्दा हुन्छ तर, प्रधानाध्यापक भएपछि त्यसको अतिरिक्त अन्य विद्यालय प्रशासनका धेरै काम गर्नुपर्छ । तालुकदार निकायको निर्देशन मान्नेदेखि अन्य गैह्रसरकारी संघ÷संस्थाहरुसँग शैक्षिक गुणस्तरका लागि संयोजनकारी भूमिका प्रधानाध्यापकले नै खेल्नुपर्ने हुन्छ । त्यस्तै अन्य विद्यालयले अवलम्वन गरेका कति राम्रा कुरालाई पनि आफ्नो विद्यालयमा लागू गर्ने मामिलामा पनि प्रधानाध्यापकले खास ख्याल गर्नुपर्ने हुन्छ ।

यी र यस्तै कामलाई कुशलतापूर्वक सम्हाल्दै आएका पाण्डे प्रधानाध्यापक भएपछि पनि अध्यापनमा नियमित देखिन्छन् । कतिपय प्रअहरुले आपूmलाई विद्यालय प्रशासनमा मात्रै सीमित गराएर कक्षा कोठामा गएको देखिंदैन । त्यसो त प्रअको दायित्व भनेको विद्यालयमा पढाइरहने वातावरण मिलाउनु पनि हो । विद्यालय सेवा क्षेत्रभित्रका बालबालिका र अभिभावकलाई साथैमा लैजान सकियो भने मात्रै विद्यालय सवल र सक्षम बनाउन सकिने उनले अध्यपनको जीवनबाट अनुभव संगालेका छन् ।

उनी भन्छन्, जिन्दगी भनेकै अध्ययन हो । हामीले यही जीवनमा अनेकन ज्ञान, सिप हाँसिल गरिरहेका हुन्छौं । कितावी ज्ञान आफ्नो ठाउँमा छ । कितावी ज्ञान एउटा तह निर्धारण गर्ने पक्ष मात्रै हो तर, सामाजिक ज्ञानबाट मान्छेले बहुआयामिक पक्षको ज्ञान, सीप हासिल गरिरहेको हुन्छ ।  हामी विवाहमा जाँदा एकथरिका मान्छेसँग भेट्छौं । त्यहाँबाट त्यस्तै ज्ञान लिइन्छ । त्यसैगरी मलामी जान्छौं, त्यहाँ त्यहि किसिमको ज्ञान पाइन्छ । विवाहमा जाँदा हास्छौँ र रमाउँछौँ भने मलामी जाँदा हामी शोकमा, हुन्छौं र निराश हुन्छौं । यो पनि हाम्रो सिकाई नै हो । मलामी जाँदा हाँस्ने, रमाउने र विवाहमा जादा शोकमा डुबेझै निराश भएर कोही पनि बस्न सक्दैन । यो नै जीन्दगीको सामाजिक सिकाई हो ।

शिक्षण सिकाई क्रियाकलापलाई कक्षा कोठाभित्र सीमित गर्नु हुँदैन । यसलाई बाहिरी ज्ञानसँग जोड्न सकेनौँ भने शिक्षा एउटा सटिफिकेटमा मात्रै सीमित रहन्छ । शिक्षाले त मानिसको जीवन परिवर्तन गराउन सक्नुपर्छ । अन्यथा शिक्षा हासिल गर्नुको कुनै अर्थ रहदैँन । त्यसैले शिक्षालाई समाज सुहाउँदो बनाउन जरुरी छ । शिक्षाले बेरोजगारको संख्या बढाउनु हँुदैन । त्यसका लागि रोजगार मुलक शिक्षा प्रदान गर्न आवश्यक छ । सानो कक्षादेखि नै प्राविधिक शिक्षामा जोड दिइयो भने ठूलो कक्षामा पुगेपछि झनै सजिलो हुन्छ । बालबालिकाको रुची, भावना, क्षमता र आवश्यकता बुझेर शिक्षण सिकाई क्रियाकलाप गर्ने हो भने बालबालिकालाई घरमा बस्न खासै मन लाग्दैन । अनि विद्यालयको वातावरणमा पनि उनीहरु सुहाउँदो बनाउन सकियो भने उनीहरुको अन्तरनिहित प्रतिभालाई प्रस्फुटन गराउन थप मद्दत पुग्छ । यसका लागि शिक्षक, अभिभावकसँगै शिक्षासँग सरोकार राख्ने सबै पक्षको मत एकै हुन आवश्यक भएको पाण्डे बताउँछन् ।

पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तकदेखि नै शिक्षण पद्धति नै परिवर्तन गर्न आवश्यक छ । यदि परिवर्तन गरिएन भने बेरोजगार समस्या झनै विकराल बन्नसक्छ । जस्तो कि कुनै ब्यक्तिले एमए ग¥यो जागिर पाएन । उसलाई हलो जोत्न पनि आउँदैन । अब यस्तो शिक्षाले खासै अर्थ राख्दैन । सटिफिकेट दराजमा थन्क्याएर राख्न बाहेक अरु कुनै उपाय नहुन सक्छ । त्यसैले वर्तमान शिक्षा प्रणालीमा व्यवहारिक शिक्षा समावेश गर्न जरुरी छ जसले शिक्षा आर्जन गर्नेको जीवनलाई दिइएको शिक्षाले जीवन निर्वाह गर्नमा सजिलो बनाओस । पाण्डे भन्छन्, अभिभावकहरु पनि त्यस दिशातर्फ सचेत हुन अति आवश्यक छ । किनभने विद्यालयमा भन्दा बढी समय त आफ्नो अभिभावकसँग ती बालबालिका रहेका हुन्छन् । त्यहाँ राम्रो कुरा सिकाई भयो भने विद्यालयमा पनि उसले त्यही अनुसारको ब्यवहार गर्छ । बालबालिकाहरुलाई अभिभावकले सधै पढ् मात्रै भनेर पनि हुँदैन । उनीहरुको भावना बुझेर बेलाबेला घुमाउन लैजाने, गाउँमै हुने जात्रा, मेला, पर्वमा सहभागी गराउने । त्यसका बारेमा आपूmले भनिदिने । बालबालिकाले सोधेको जवाफ नझर्किकन भनिदिने । आफूले जानेको छैन भने पनि शिक्षकसँग सोधेर उनीहरुको जिज्ञासा तत्काल मेटाइदिनुपर्छ । जसले गर्दा बालबालिकाहरुले बुझ्न खोजेको कुरा छिट्टै बुझुन् । यसबाट उनीहरुको सिकाईमा सुधार हुने उनी बताउँछन् ।

शिक्षकहरु पनि वालमैत्री पठन÷पाठनमा केन्द्रित हुनुपर्छ । शिक्षकले लगाउने पोशाक, बोल्ने तरिका बालबालिकाले पनि नक्कल गर्न सक्छन् । त्यसैले शिक्षक हमेशा यस्ता कुरामा सचेत रहनु पर्ने उनी सुझाउछन् । चुरोट खानु हुदैँन भनेर कक्षामा सिकाउने अनि विद्यालयको क्यान्टिन, बजार लगायतका बालबालिकाहरुले देख्ने र भेट्ने ठाउँमा बसेर चुरोट खाने गर्नु गलत हो । यसको असर कलिलो मस्तिष्कमा पर्छ नै ।

त्यस्तै शिक्षकले आफ्नो दैनिक आचरण पनि बालमैत्री बनाउन आवश्यक छ । कक्षाभित्र पढाइ रहँदा कितावी अभ्यासमा मात्रै केन्द्रित हुनुहुँदैन । सिकाउने अनेक तरिकाहरु छन् । खेल विधि, मनोरञ्जन विधिबाट बालबालिकालाई पाठभित्रकै कुरा मज्जाले सिकाउन सकिन्छ । दैनिक पाठ योजना बनाउने, त्यसमा स्थानीय स्तरमै उपलब्ध हुने शैक्षिक सामग्रीहरु प्रयोग गरेर शिक्षण सिकाई क्रियाकपाल अघि बढाउने हो भने बालबाकिलालाई बुझ्न पनि निकै सजिलो हुने उनको अनुभव छ ।

प्रकाशित मिति : २०७४, ७ चैत्र बुधबार  ३ : ११ बजे

एडिविको आर्थिक सहयोगमा निर्माणाधिन सिन्धुलीको विद्यालय भवन अलपत्र, शिक्षा मन्त्रालय बन्यो रमिते !

एशियाली विकास बैंक एडिविकोे आर्थिक सहयोगमा निर्माणाधिन सिन्धुलीको गौमती माध्यमिक

रामेछापबाट काठमाडौं आउँदै गरेको बस लिखुमा सडकबाट खस्यो

रामेछाप । रामेछापबाट काठमाडौं आउँदै गरेको बस आज बिहान रामेछापको

खनिजजन्य पदार्थ उत्खननबारे स्पष्ट कानूनी व्यवस्था गर्न निर्देशन

काठमाडौं । प्रतिनिधिसभा अन्तर्गतको उद्योग तथा वाणिज्य र श्रम तथा

जसपाबाट जनताको परिकल्पना पुरा नहुने निश्चीत देखिएपछि सो पार्टी परित्याग गरेंः आरमान खॉ

बिरगञ्जः कालिकामाई गाउपालिको जनता समाजवादी पार्टी नेपालका नेता आरमान खांले

युवा लक्षित कार्यक्रम पेश गर्न नगरउपप्रमुखसँग माग

सिन्धुली: कमलामाईका ६ वटै वडाका युवाहरुले नागरिक अंकपत्र कार्यान्वयनको क्रममा